Een thuis dat verdwijnt

Asielzoekerscentra komen vaak met veel discussie en verdwijnen in stilte. Hoe maken vluchtelingen een thuis van hun unit, nadat ze huis en haard hebben verlaten? Waar blijven de bewoners als een azc sluit? Op deze vragen zocht fotograaf Marijke van Ruiten uit Kollumerzwaag een antwoord, wat leidde tot een langdurig project.

Kollum had een azc, dat in het voorjaar van 2003 sloot. Alleen twee palen met baskets op een overwoekerd speelveld herinneren nog aan de tijd dat hier vluchtelingen afleiding zochten in een spelletje basketbal. Marijke van Ruiten maakte er foto’s. Toen ze hoorde dat het centrum in Dokkum ging sluiten, besloot ze dat proces te volgen.
Na lang aandringen kwam ze in juni voor het eerst in contact met bewoners. ,,Mijn insteek was een echte ontmoeting, ik wilde tijd met ze delen en ze echt leren kennen. Die aandacht kun je hopelijk terugvoelen in de foto’s.’’
Ze vroeg bewoners wat ze uit hun vroegere vaderland wisten mee te nemen en hoe ze van hun units een thuis maakten. De meeste mensen hadden maar weinig dat herinnerde aan hun vorige leven: een enkele foto of een sieraad. Met tweedehands meubels probeerden ze hun kleine ruimte een persoonlijk accent te geven.
Van Ruiten: ,,Mijn insteek was niet hun persoonlijke geschiedenis op te tekenen. Die hebben ze mij veelal wel verteld, later. Maar ik zocht naar hoe ze hun omgeving vorm gaven.’’ Ze fotografeerde iedereen op de plek waar ze zich het meest thuis voelden. ,,Een meisje nam me mee naar de slaapkamer die ze met haar twee broers deelde. Maar ze bekende dat ze ’s nachts altijd op de bank sliep, dat lag lekkerder. Dus vroeg ik haar voor te doen, hoe ze dan lag.’’
Een Armeense moeder spaarde met veel moeite steeds een beetje geld bij elkaar en kocht daarvan kopjes met een gouden randje. Kopjes die ze vroeger ook had, en die haar en haar gezin een thuisgevoel geven. ,,Hun unit voelde echt als haar plek.’’

De oudste persoon in Van Ruitens serie is 84, de jongste nog geen jaar. Van de achttien personen die ze portretteerde heeft een aantal een status gekregen. Anderen zijn overgeplaatst naar centra elders in Nederland of zijn teruggestuurd naar hun land van herkomst. ,,Een Srilankaans echtpaar had geen familie om voor hen te zorgen en zou in eigen land in de goot zijn beland. Eenmaal in Nederland dementeerde de man heel erg. Dit stel is teruggestuurd naar Srilanka.’’

De man zat altijd met zijn pantoffels aan op de bank. De enige afstand die hij liep was die van de bank naar het raam en terug. ,,Toen zij waren vertrokken stonden zijn pantoffels net zo voor de bank als toen hij er nog zat.’’ Met andere spullen waar ze in Srilanka niets aan hebben, lieten ze deze achter.
Van Ruiten fotografeerde kamers voor en na de verhuizing. Ook volgt ze ‘haar’ asielzoekers in hun nieuwe onderkomens. Afgelopen week begon de afbraak van het centrum, ook die is onderdeel van haar project. ,,Uiteindelijk wil ik van deze plek ook de foto maken, waarop niets meer herinnert aan de tijd dat hier een centrum stond. Dan is de cirkel voor mij rond.’’