vrijdag, 30 oktober 2009

Fotografe legt verdwenen azc in Dokkum vast
Het asielzoekerscentrum is dicht; weg zijn de gezichten
Dokkum - Dit voorjaar woonden nog 475 asielzoekers aan de rand van Dokkum. Nu staat er een leeg complex.

Door Wouter Smilde.
Op het oude terrein in Leeuwarden staan nog wat paaltjes, in Kollum resten nog een paar woon-units, maar dat zijn dan ook alle sporen die zijn overgebleven van centra waar jarenlang gemeenschappen leefden van opgeteld honderden asielzoekers. ,,Een gemeenschap binnen onze gemeenschap”, beschrijft Marijke van Ruiten. ,,Waar vaak heisa om was. En ineens, in een paar jaar tijd, is alles weg. Alsof de azc’s er nooit geweest zijn.”

Dat bevreemde de fotografe zó dat ze besloot de laatste sporen van Friese asielzoekerscentra vast te leggen. Maar toen diende zich een nog interessanter thema aan: het centraal orgaan opvang asielzoekers (COA) was juist bezig het azc bij Dokkum op te doeken. Van Ruiten mocht dat volgen, mits de bewoners dat goed vonden.
Van Ruiten belde bij hen aan, dronk thee, at koekjes, praatte over zichzelf, vroeg naar hun verhalen, en ondertussen fotografeerde ze het leven van achttien gezinnen in een centrum dat stukje bij beetje werd ontmanteld.
Bijvoorbeeld dat van een dementerende asielzoeker, die waarschijnlijk niet eens wist dat hij in Nederland was. ,,Hij zat hele dagen, met een dekentje om, uit het raam te kijken en vroeg zich af waarom het zo koud was steeds.” Daags nadat de man en zijn echtgenote op het vliegtuig waren gezet richting het land van herkomst, bezocht Van Ruiten hun kamer weer. ,,Zijn pantoffeltjes stonden nog op precies te plek waar hij ze elke dag had staan. Alleen hij miste uit het beeld.”

Veilige plek

De asielzoekers in Dokkum schipperden over het algemeen tussen uiteenlopende gevoelens, leerde de fotografe. ,,Veel beschouwden Dokkum toch als thuis. Niet omdat ze er zo geworteld waren, maar omdat het de eerste veilige plek in jaren was. Een man vertelde hoe hij in Irak elke dag zijn gezin vaarwel kuste voor hij boodschappen ging doen, omdat hij dacht niet levend terug te zullen komen. Hij was echt dankbaar dat hij nu niet meer zo hoefde te leven.”
Tegelijk vonden veel bewoners het moeilijk een band op te bouwen met de Friezen. ,,Via de kerk of via vrijwilligers ging dat soms wel. Maar lang niet altijd. Eén man heeft wel een aantal keer geprobeerd in de winkel een gesprek te beginnen met Nederlanders, maar hij niet wist hoe hij het aan moest pakken. Het is hem nooit gelukt.”

Tijdens het fotograferen heeft Van Ruiten een band opgebouwd met gezinnen voor haar lens. ,,Ik bel en mail ze nu nog. De mensen die nog in Nederland zijn tenminste. Vooraf had ik zo’n lading - ik dacht heel veel schrijnends te zullen horen. Maar gaandeweg deed het er niet meer zo toe dat ze asielzoeker waren. Het werden gewoon mensen, met een eigen gezicht. Zo wil ik ze laten zien.”

iEen voorproef van het werk van Marijke van Ruiten is te zien in de Blokhuispoort in Leeuwarden, tijdens de open atelierroute op 7 en 8 november tussen 11.00 en 17.00 uur